EMAMAKI: 120
LIPHEPHA LEKUCALA (P1)
IMEMORANDAMU
LIBANGA 12
SIGABA A: SIVISISO
UMBUTO 1
Imemorandamu yekumaka sivisiso:
Bahlola belulwimi lwesibili lwekwengeta, Abalahlekelwa ngemamaki nanobe banemaphutsa esipelingi emibutweni lefuna timphendvulo letiligama linye; ngaphandle kwekutsi sipelingi sigucule inshokutsi yeligama.
Emibutweni levulekile bahlolwa abanganikwa emamaki nangabe baphendvule ngetimphendvulo letitsi: YEBO/CHA/nobe NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kufanele banike sizatfu nobe bachaze ngalokugcwele nobe besekele.
Emibutweni lefuna LICINISO/LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO emamaki kufanele ehlukaniswe emkhatsini lokusho kutsi limaki linye linikwa LICINISO/ LIPHUTSA nobe LIPHUZU/UMBONO lelinye linikwe sizatfu/kuchaza/ ngalokugcwele/kwesekela/kucaphuna.
Imibuto lefuna kucaphuna etheksthini, bahlolwa abangajeziswa nangabe bashiye timphawu tekucaphuna.
Uma umbuto udzinga timphendvulo teligama linye kuphela bese bahlolwa baphendvula ngemisho legcwele kufanele kwemukelwe nangabe ligama lelifunekako lidvwetjelwe nobe ligcanyisiwe.
Uma umbuto udzinga emaphuzu lamabili/lamatsatfu kodvwa bahlolwa banike langetulu kwaloko, akumakwe lamabili/lamatsatfu ekucala.
Uma umhlolwa asebentisa emagama aletinye tilwimi letingasiso Siswati anganakwa lawo magama, kodvwa nangabe impendvulo ivakala ihambisana nembuto angajeziswa. Kodvwa nangabe kusetjentiswe ligama lalolunye lulwimi etheksthini kantsi liyafuneka, loko kwemukelekile.
Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse, akwemukelwe KOKUBILI luhlavu loluhambisana nemphendvulo KANYE nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele.
Cha, ngobe wafundzisa Thembi umkhuba lomubi.
Bebatsengisa ngemtimba.
Bangena ekamelweni laTodvwa kuyochuba inkhulumo yabo.
Bangani babo.
Emini bebaya esikolweni / Bebasaba kutsi bantfu batawubabona nabenta lomsebenti wabo emini.
Kulala sikhatsi lesidze.
Imali yinyenti.
Kungenteka kutsi nawo ayagula nobe lamanye sashonile/ labanye bangahle basaphila ngobe bebasebentisa lijazilemkhwenyane.
Utsi alalele yena acoce.
Imali yimphandze yesono.
Bekufanele basebentise ikhondomu nobe lijazi lemkhwenyane.
Kuphukuta.
Bafana labayekele sikolo.
Kuphutselwa tifundvo.
Yebo akhona emaciniso, uma ufundzile uyakhona kutitfolela umsebenti nobe utivulele libhizinisi. (Imibono itawehluka)
Timphendvulo titawehluka:
Batsandza kuhlala emgwacweni ngesikhatsi sesikolo/ kudoja.
Timphendvulo titawehluka:
Batali labangasebenti abapheletele bantfwana babo etikolweni.
Bantfwana labahlala emigwacweni ababanjwe babuyiselwe esikolweni nobe ekhaya.
Bavumelana ngekungayi esikolweni nekuhlala emgwacweni.
Cha. Lendlela lebaphila ngayo bangehluleka kuwutfutfukisa umnotfo welive ngobe abanandzaba nemphilo yabo, abasifuni sikolo.
SAMBA SIGABA A:
SIGABA B: SIFINYETO
UMBUTO 2
Imemorandamu yekumaka sifinyeto:
Bahlolwa kufanele baphendvule sifinyeto balandzele luhlakasimo lolufanele. Sifinyeto lesibhalwe sangalandzeli luhlakasimo lolufanele asinawumakwa.
Nika limaki lalawo maphuzu labhalwe ngemisho legcwele.
Bahlolwa kufanele bakhombise linani lemagama labawasebentisile ekugcineni kwetimphendvulo tabo.
Elulwimini lwesibili lwekwengeta, nika emamaki ngalendlela:
Lulwimi lutawunikwa emamaki lama-2. o Liphuzu linye ngekubhala linani lemagama lelifanele.
Tijeziso
- 5 emaphutsa - bahlolwa abajeziswa 6 -10 emaphutsa - khokha liphuzu -1
emaphutsa - khokha emaphuzu -2
- 3 imisho lephindziwe: kute sijeziso 4 - 5 imisho lephindziwe: khipha liphuzu 1
EMAPHUZU LABALULEKILE
Kuchamuka iveni yemaphoyisa, bayetfuka.
Tom ufuna indzawo lesitsele atewukhona kuvula lesikhwama.
Umfana uyabalandzela nase bawele irobothi.
Nabahamba kakhulu naye umfana uyasheshisa.
Tom akakhululeki ngekuphumela ngaphandle kwelidolobha.
Imoto lemhlophe ilandzela lena yaboTom.
SAMBA SIGABA B:
SIGABA C: LUHLELO NELULWIMI
UMBUTO 3
Imemorandamu yekumaka SIGABA C:
Sipelingi:
Timphendvulo letifuna ligama linye kufanele tingemukelwa nangabe sipelingi sinemaphutsa.
Timphendvulo letifuna imisho legcwele kufanele tingemukelwa nangabe liphutsa lisesakhiweni selulwimini lesihlolwako.
Nangabe kuhlolwa sifinyeto, imphendvulo kufanele ifakwe tiphumuti/ timphawu letifanele.
Takhiwo temisho kufanele tilandzele luhlelo lolwemukelekile tibuye tibhalwe ngalokugcwele njengoba kubekwe eticondzisweni.
Imibuto lapho kunikwe timphendvulo letinyenti kutsi bahlolwa bakhetse, akwemukelwe KOKUBILI luhlavu loluhambisana nemphendvulo KANYE nemphendvulo lebhalwe ngalokugcwele.
njengelubisi.
njenge-ayisi.
Ngemanga.
Liciniso.
Liciniso.
Umlomo.
Emsebentini walo.
Umfula ugcwele.
Umfundisi bekakhuluma nemahedeni namuhla.
Umfana udliwe yingwenya.
Buya phela sitsandvwa siyewudla ehhotela.
Ngitakushaya. (Ngitakubeka sandla.)
Tsine madvodza sishayela kahle.
Bantfu bangavumi kugibela imoto leshayelwa ngumfati.
Ngulabasikati./Bafati.
UMBUTO 4
Imisho icalwa ngemagama lakubakaki:
Thishela usitjela kutsi sifundze kahle.
Cha, asibhali kahle.
Itolo bafundzi babhale luhlolo lwabo.
Kufakwa tinhlavu letisele:
Likati lidla inyama.
Umfana ubona imoti.
Kuhlanganiswa imisho:
Sifundza kakhulu ngobe sifuna kuphasa.
Vumile uyamtsandza umnganakhe futsi uyamhlonipha.
Thishela ufundzisa bantfwana labahlakaniphile esikolweni/thishela ufundzisa bantfwana labahlakaniphile.
Kwakhiwa imisho:
Umusho losesikhatsini lesitako: sib. Ekhaya batangitsengela timphahla.
Umusho lobutako: sib. Make uyephi lamuhla?
Kulungiswa tento:
Bafana bayahlekana.
Thishela ufundzisa bantfwana.
Umfati upheka kudla ekhishini.
Bona bakha wona lomkhulu.
UMBUTO 5
Kulungisa timphawu tekufundza.
Babe uyatsandza kukhuluma Siswati neSingisi.
Ufike ekhaya aphetse sinkhwa, shukela, lubisi najamu. (Kubili kwaloku)
Hulumende uyaninika yini tinsita tetemphilo?
Kulungisa emaphutsa elulwimi.
Kubhema kudala umonakalo lomkhulu emaphashini emuntfu.
Umhloli uyathula nangimbingelela kantsi uyalutsandza lubisi.
Impela mine ngiyakwesaba kushaywa ngemphama.
SAMBA SIGABA C:
SIGABA D: TEMIBHALO
UMBUTO 6
Tigebengu tingene tabulala make welikhaya/ Kushoniwe.
Bantfu banyenti kakhulu.
Kuvakala emavi lakhalela phansi/bantfwana bamehlo abovu agcwele tinyembeti.
Nhlane. (Nobe nguyiphi imphendvulo yemukelekile)
Yebo ngobe wasuke waba nelishende.
NOBE
Bekuyintfo labekahlala ayenta njalo.
Babe wabo bekasebenta eMlomo alala emsebentini.
Yebo ngiyavumelana nalombono ngobe kube bekakhona babe waSontoyi ngabe akazange wajwayela kuhamba tindzawo temijayivo afundze nekubhema ligwayi.
Similo saSontoyi besisibi bekangakhulumi kahle nabantfwana bakubo nalokushaya sivalo kusho kona kutsi uyedzelela.
Ngumuntfu lonelikhono lekwenta tintfo.
Bamlandzela bafuna kuyobona kutsi uphelela kuphi.
Alikho licili lelatikhotsa emhlane. Sontoyi wadzabukelwa libhulukwe wachubeka nekujayiva angeva bonkhe bantfu bese babuke tibunu takhe bafile kuhleka.
SAMBA SIGABA D:
SAMBA:
